Mağara Haritalarında Kullanılan Semboller
MağaraWiki sitesinden
|
Çizim tekniklerinin (Plan, Kesit, Açık Kesit, Galeri Kesitleri) haritayı okuyan bir kişinin normal şartlarda talep edeceği bilgilerin ancak bir kısmını verebilmekte olduğu ortadadır. Gerçekten de mağara ile ilgili bazı bilgileri vermek, bu tekniklerin bir parçası olarak mümkün değildir. İşte bu noktada karşımıza semboller çıkmaktadır.
Mağara haritacılığında kullanılan semboller, her şeyden önce mağaranın gelişme yönü ile içerdiği galeri veya galerilerin genişlik, yükseklik ve biçimleri dışında kalan, ancak bir mağaracının mağara içinde varlığını (ya da yokluğunu) bilmek istediği bütün noktaları gösterebilen unsurlar olarak önemli bir işleve sahiptirler. Nitekim günümüzde artık bu sembollerin hemen hemen dünya çapında standardize edilmiş olması sembollere atfedilen önemin bir göstergesi olarak kabul edilebilir.
Aşağıda temel plan sembollerinin yanı sıra jeolojik bilgi iletişimini sağlayan yapısal sembollere de yer alıyor. İlk bakışta bunların kullanımı uzman jeologlarla sınırlıymış gibi görünebilir. Ancak amatör bir mağaracının bile rahatlıkla yapabileceği bazı gözlemler, bilgi aktarımına büyük katkılar sağlayabilir. Bu gözlemlerin mağara haritasına aktarılması, söz konusu sembollerin kullanılmasını gerekli kılar.
Güncel semboller için UIS'in mağara semnolleri bağlantısını da kullanabilirsiniz (Türkçe). [1]
 | Bu semboller grubunun ilki, mağaranın içinde geliştiği kaya yapısına ilişkin bilgileri içermektedir. Bu semboller haritaya galeri kesitleriyle birlikte yansıtılır. Kaya türlerini gösteren semboller aşağıda Şekil 1 ‘de gösterilmiştir. |
 | Mağaranın gelişimi hakkında bizi aydınlatan diğer bir gözlem de mağara içindeki kayanın davranış biçimleridir: yani, karşılaşılan tabakaların doğrultu ve eğimleri, yanlım (fay) hareketleri, kırıkların yönü ve oluşma şekilleri. Mağaranın gelişim sürecini ve yapısal özelliklerini belirlemek açısından önem taşıyan bu davranış biçimlen, simgesel ifadeleriyle Şekil 2’de gösterilmiştir. Bu özelliklerin ölçüm ve belirleme şekilleri için bkz: ???? |
 | Şekil 3’te mağara çökellerine ait sembollere yer verilmiştir. Mağaranın jeolojik yapısına ilişkin özellikleri gösteren bu semboller, amatör bir mağara araştırmacısı için ek bilgi kaynağıdır. |
Galeri Özellikleri
 1. Ölçümü yapılmış galeri. |
 2. Ölçümü yapılmamış / tamamlanmamış galeri. Mağaranın bir ölçüme dayanmadan çizilen kısımları kesik çizgilerle belirtilmelidir. Bu sembol, galeri duvarlarının dolgu ya da başka bir nedenle belirsizleştiği durumlarda da kullanılabilir. |
 3. Araştırılmamış galeri. Mağaranın devam ettiği halde araştırılmamış kısımları kesik çizgilerle belirtilmeli, devamına da bir soru işareti eklenmelidir. |
 4. Üst üste çakışan galeriler. Noktalı çizgiler altta kalan galeriyi belirtir. Kısa geçişlerde noktalama yapılmayabilir. |
 5. 1 metreden yüksek, malzeme kullanımı gerektirmeyen iniş / çıkış. Taralı olan kenar alçak tarafı gösterir. |
 6. Malzeme kullanımı gerektiren iniş / çıkış. (M) harfinin yanındaki değer, bağlantılar dışında kullanılan malzemenin uzunluğunu gösterir. |
 7. 45 dereceden az eğim. Çizgilerin odak noktası yüksek tarafı gösterir. |
 8. 45 dereceden daha dik eğim. Ok yönü alçak tarafı gösterir. |
 9. Malzeme kullanımı gerektiren dik eğim. (M) harfinin yanındaki değer, bağlantılar dışında kullanılan malzemenin uzunluğunu gösterir. |
 10. Malzeme kullanımı gerektiren, eğimli başlayıp dikleşen iniş. (M) harfinin yanındaki değer, bağlantılar dışında kullanılan malzemenin uzunluğunu gösterir. |
 11. Araştırılmamış baca. |
 12. Ölçümü yapılmış baca. Daire içindeki değer, bacanın yerden uç noktasına kadar olan yüksekliğini gösterir. |
 13. Galeri içinde 1 metreden derin çukur, göçük ya da iniş. Yandaki değer, çukurun mağara tabanına göre yükseklik farkını gösterir. Malzeme kullanımı gerektiren inişler (M) harfiyle belirtilmelidir. Aynı sembol, yazıyla belirtmek kaydıyla, yüzeye açılan bacalar için de kullanılabilir. |
 14. Doğal köprü. |
Ölçüm Notları
 15. Tavan yüksekliği. Ölçüm mağara tabanından ya da su hizasından yapılmalıdır. |
 16. Tavan / mağara başlangıcı. Noktalı çizgiler mağara tavanının başlangıç hattını belirler. Tavan yüksekliği sembolü ile birlikte kullanılmalıdır. |
 17. Tavan yüksekliğinde ani değişiklik. Tavan yüksekliği sembolü ile birlikte kullanılmalıdır. |
 18. Su derinliği. |
 19. Sabit ölçüm noktası. İstasyon yeri referans verilerek ayrıntılı şekilde belirtilmelidir (Örn. büyük sarkıtın ucu, 12 metrelik inişin başı, vb). |
 20. Hassaslık derecelendirmesinde değişiklik. Yeni derece belirtilmelidir. |
 21. Galeri kesitinin alındığı nokta. Referans numarası ve bakış yönü belirtilmelidir. |
 22. Açık kesitte kesim noktalan. |
Oluşumlar
 23. Planda sarkıt. Sembolün boyutu, oluşum boyutlarıyla orantılıdır. |
 24. Planda dikit. Sembolün boyutu, oluşum boyutlarıyla orantılıdır. |
 25. Planda sütun. Sembolün boyutu, oluşum boyutlarıyla orantılıdır |
|
 27. Planda traverten havuzu (kuma). |
 28. Traverten. Çizgilerin dışa dönük kenarı alçak tarafı gösterir. |
 29. Perde. |
Hidrolojik Bilgiler
 30. Göl ya da geçişe engel teşkil eden derin su birikintileri. |
 31. Sifon. |
 32. Galeri nehir. Akıntı yönü okla belirtilmelidir. |
 33. Galeri içinde su akıntısı. Akıntı yönü okla belirtilmelidir. |
 34. Galeri içinde kesintili su akıntısı. Akıntı yönü okla belirtilmelidir. |
 35. Şelale. Akıntı yönü okla belirtilmelidir. |
 36. Su çıkışı. Aynı sembol, suyun battığı noktayı göstermek için de kullanılabilir. Akıntı yönü okla belirtilmelidir. |
 37. Su sızıntısı: (a) mağara tabanında, (b) duvarda. Sızıntı yönü okla belirtilmelidir. |
 38. Sifon geçişi. Su altından geçilen mesafe, akıntı yönü ve eğer ölçüm yapılabildiyse akıntı şiddeti belirtilmelidir. |
Zemin Yapısına İlişkin Bilgiler
 39. Kum. |
 40. Çakıl taşı. |
 41. Küçük taş ve kaya parçalarından oluşan çöküntü. |
 42. Büyük kaya bloklarından meydana gelen çöküntü. |
 43. Çamur. |
İnsan Yapısı Eklentiler
 44. Doğal bağlantı (merdiven). |
 45. Dübel bağlantısı (ip). |
Galeri Kesitleri
 46. Litolojik inceleme. Farklı kaya türlerini göstermek için uygun semboller kullanılmalıdır (bkz. Şekil 1). |
 47. Yapısal inceleme. |
Özel Semboller
 48. Çöküntüyle (ya da başka bir nedenle) tıkanmış: (a) kol, (b) galeri. İstenirse çökelin türünü göstermek için uygun semboller kullanılabilir (bkz. Şekil 3). |
 49. Guano (yarasa gübresi). |
 50. Dik eğimli traverten. |
İç Bağlantılar
Dış Bağlantılar
- Cave Symbols: The Official UIS List (Türkçe)
- UIS Informatics Commission Survey and Mapping Working Group
- BCRA Surveying Pages
Kaynaklar
- Altun, M., Mağaralarda Harita Çalışmaları 2, BÜMAK Delta 2, sy. 19-29, İstanbul 1986
- Altun, M., Mağaralarda Harita Çalışmaları 3, BÜMAK Delta 3, sy. 71-75, İstanbul 1993
- Ellis, B. M., Surveying Caves. Bridgewater: BCRA Publication, 1976.
- Ellis, B. M., “Cave Surveys”, The Science of Speleology. ed. T. D. Ford ve C. H. D. Cullingford. London: Academic Press, 1976.
- Judson, D. “Cave Surveying for Expeditions”, Geographical Journal. No. 14, 1974.
- Altınlı, İ. E., Yerbilimleri Sözlüğü. Ankara: MTA Genel Müdürlüğü Yayını, 1986.
- Thomson, K. C. ve Taylor, R. L., The Art of Cave Mapping. Missouri: Missouri Speleological Survey, Inc., 1991.
